Trong kỷ nguyên mới của địa chính trị và kinh tế toàn cầu, Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt mang tính lịch sử. Không còn đơn thuần là một "công xưởng" dựa vào lợi thế nhân công giá rẻ, Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ để trở thành một hệ sinh thái hội nhập sâu rộng, nơi thể chế và công nghệ đóng vai trò là "xương sống" cho sự phát triển bền vững. Với mục tiêu chiến lược đưa môi trường đầu tư kinh doanh vào nhóm 3 quốc gia dẫn đầu ASEAN vào năm 2028, Việt Nam không chỉ thể hiện tham vọng mà còn khẳng định quyết tâm cải cách toàn diện để bứt phá trong cuộc đua thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới.

Thực trạng: Vượt ngưỡng "lao động giá rẻ" và bước vào cuộc đua thể chế

Trong nhiều năm qua, Việt Nam luôn được cộng đồng quốc tế đánh giá là "ngôi sao đang lên" nhờ tốc độ tăng trưởng cao và chính trị ổn định. Hiện nay, Việt Nam đã vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 Đông Nam Á và đứng thứ 2 khu vực nếu tính theo sức mua tương đương (PPP). Tuy nhiên, trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo chiến lược “China+1”, cuộc cạnh tranh giữa các nước ASEAN đã chuyển dịch từ "giá rẻ" sang "chất lượng hệ sinh thái".

Thực tế hiện nay, Việt Nam đang nằm trong Top 5 ASEAN về môi trường kinh doanh, xếp sau Singapore, Malaysia và Thái Lan ở nhiều chỉ số về thể chế. Trong khi Malaysia đang tăng tốc ở lĩnh vực bán dẫn, Indonesia tập trung vào hệ sinh thái xe điện, và Thái Lan duy trì vị thế trung tâm sản xuất ô tô, thì Việt Nam đã khẳng định mình là một mắt xích sản xuất quan trọng trong chuỗi giá trị công nghệ cao toàn cầu. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định rằng lợi thế cũ từ chi phí lao động thấp đang dần mất đi hiệu lực. Các nhà đầu tư thế hệ mới hiện nay cần nhiều hơn thế: đó là khả năng dự báo chính sách, tính minh bạch, tốc độ xử lý thủ tục và chất lượng hạ tầng số.

Những “đòn bẩy” cải cách và dấu ấn số hóa

Để hiện thực hóa mục tiêu Top 3 ASEAN và Top 30 thế giới vào năm 2028, Chính phủ và Quốc hội Việt Nam đã ban hành những quyết sách mang tính đột phá. Nghị quyết số 25/2026/QH16 về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 đã đặt ra mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, gắn liền với việc tạo lập một thể chế phát triển hiện đại.

Một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc chuyển mạnh phương thức quản lý từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm". Điều này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng hành chính mà còn đề cao trách nhiệm tự giác của doanh nghiệp. Những kết quả cụ thể từ các bộ ngành đã chứng minh hiệu quả của tư duy mới này:

- Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cắt giảm hơn 51% thời gian giải quyết thủ tục và 52% chi phí tuân thủ, đồng thời đề xuất bãi bỏ nhiều ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

- Bộ Xây dựng dự kiến bãi bỏ và phân cấp 70 thủ tục, giảm đáng kể thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

- Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng bãi bỏ hàng loạt thủ tục cấp phép trong lĩnh vực in ấn, biểu diễn, tạo điều kiện thông thoáng cho kinh tế sáng tạo.

Đặc biệt, Số hóa được xác định là "xương sống" và là "đường tắt thể chế" để Việt Nam rút ngắn khoảng cách với các nước đi trước. Với nền tảng công nghệ 5G và tư duy đi đầu trong hợp tác số tại ASEAN, việc chuẩn hóa và số hóa toàn bộ quy trình xử lý thủ tục trên môi trường điện tử đang giúp minh bạch hóa hệ thống và triệt tiêu các chi phí không chính thức.

FDI thế hệ mới: Không chỉ đến, mà phải muốn ở lại

Trong cuộc đua thu hút đầu tư hiện nay, Việt Nam đang thay đổi cách tiếp cận: không chỉ bán ưu đãi thuế mà là nâng cấp toàn bộ hệ sinh thái sống và làm việc. FDI thế hệ mới đòi hỏi một môi trường ổn định, nơi các chuyên gia quốc tế và gia đình họ cảm thấy an tâm để sinh sống lâu dài. Việc xây dựng các hệ sinh thái dịch vụ chất lượng cao, từ nơi ở, y tế đến các không gian sinh hoạt văn hóa - tôn giáo phù hợp, chính là điểm mấu chốt để giữ chân các dòng vốn chất lượng cao.

Hơn nữa, vị thế của Việt Nam trong Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đang mang lại những lợi thế vô song. Là thành viên thực thi nghiêm túc các hiệp định như ATIGA (tự do hóa 98% thuế quan), ATISA (thương mại dịch vụ) và ACIA (đầu tư), Việt Nam đã tạo ra một thị trường mở, kết nối liền mạch với các đối tác lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Úc thông qua RCEP.

Phương hướng thời gian tới: Từ cải cách từng phần sang cải cách hệ thống

Để thực sự bứt phá vào nhóm dẫn đầu, Việt Nam cần giải quyết triệt để "nghịch lý cải cách" – nơi chính sách thay đổi nhanh nhưng năng lực thực thi của bộ máy hành chính đôi khi còn chậm và chưa đồng bộ. Phương hướng trong giai đoạn 2026-2028 sẽ tập trung vào các nút thắt sau:

- Đảm bảo tính đồng bộ và minh bạch: Xây dựng một môi trường đầu tư thông thoáng, rõ ràng, nơi các quy định không bị chồng chéo giữa các luật (như Luật Đầu tư và các nghị định chuyên ngành).

- Cắt giảm thực chất chi phí tuân thủ: Loại bỏ triệt để các "giấy phép con" mang tính hình thức, gây tốn kém thời gian và làm giảm khả năng chủ động của doanh nghiệp.

- Phát triển hạ tầng hiện đại: Tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng cứng (cảng biển, hàng không, năng lượng hạt nhân) và hạ tầng mềm (pháp lý, logistics, nhân lực kỹ năng cao) để hỗ trợ các chuỗi giá trị phức tạp.

- Tăng cường phân cấp, phân quyền: Đẩy mạnh việc đưa dịch vụ công đến gần doanh nghiệp và người dân hơn, đảm bảo cấp Bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính.

Mục tiêu lọt vào Top 3 ASEAN không chỉ là một con số về thứ hạng, mà là phép thử cho năng lực cải cách và sự sẵn sàng của Việt Nam trong kỷ nguyên số,. Với sự ổn định chính trị vững chắc, quy mô thị trường hấp dẫn và một lộ trình cải cách quyết liệt, Việt Nam đang có thời điểm "vàng" để rút ngắn khoảng cách với các nước đi trước.

Khi tư duy đánh giá hiệu quả pháp luật chuyển từ "tốt trong văn bản" sang "tốt trong cuộc sống", và khi mỗi cam kết của Chính phủ được chuyển hóa thành lợi ích thực tế cho doanh nghiệp, Việt Nam chắc chắn sẽ không chỉ là điểm đến của dòng vốn, mà còn là trung tâm khởi tạo giá trị của khu vực và thế giới. Cuộc đua này có thể đầy thách thức, nhưng với tinh thần "dám nghĩ, dám làm", Việt Nam đang tự tin tiến bước trên hành trình trở thành một nền kinh tế tự cường và thịnh vượng./.

Nguồn: Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương tổng hợp