Hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam trong quý I/2026 ghi nhận những tín hiệu đan xen, với điểm sáng đến từ việc duy trì vững chắc các thị trường chủ lực, đặc biệt là Philippines, trong khi vẫn chịu áp lực giảm giá và tác động từ các yếu tố địa chính trị.

Trong quý I/2026, hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam ghi nhận những diễn biến đan xen, với sự phục hồi tại một số thị trường chủ lực, đặc biệt là Philippines, trong khi tổng thể vẫn chịu áp lực giảm về trị giá và tác động từ biến động thị trường.

Theo số liệu của Cục Hải quan, trong tháng 3/2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt hơn 1 triệu tấn, tương ứng 479 triệu USD, tăng 62,3% về lượng và 68,4% về trị giá so với tháng trước, nhưng giảm 6,4% về lượng và 9,7% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung quý I/2026, xuất khẩu đạt 2,3 triệu tấn, với kim ngạch 1,1 tỷ USD, giảm 1,2% về lượng và giảm 10,9% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

Philippines tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất của gạo Việt Nam. Trong quý I, xuất khẩu sang thị trường này đạt gần 1,2 triệu tấn, trị giá 521,2 triệu USD, tăng 21,3% về lượng và 6,7% về trị giá so với cùng kỳ, chiếm 52,4% tổng khối lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam. Riêng trong tháng 3, xuất khẩu sang Philippines đạt 485.035 tấn, tương đương 208,6 triệu USD, tăng 10,5% về lượng và 2% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

Ở các thị trường khác, Trung Quốc vươn lên vị trí thứ hai với khối lượng đạt 334.501 tấn, trị giá 167 triệu USD, tăng lần lượt 44,1% về lượng và 44,4% về trị giá, nâng thị phần từ 10,1% lên 14,7%. Một số thị trường như Malaysia, Ả Rập Xê Út, Australia và Mỹ cũng ghi nhận tăng trưởng. Ngược lại, xuất khẩu sang Singapore giảm 7,9%, Hồng Kông (Trung Quốc) giảm 13,3%, và các thị trường châu Phi như Ghana giảm 17,9%.

Đáng chú ý, xuất khẩu sang khu vực Trung Đông giảm mạnh, với UAE giảm 89,4%, Ả Rập Xê Út giảm 32,3% và không phát sinh giao dịch với Iraq. Diễn biến này được ghi nhận trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, đã phần nào tác động đến hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam vào cuối quý I.

Ảnh: Vietnambiz

Về giá, trong quý I/2026, giá gạo xuất khẩu bình quân đạt 470 USD/tấn, giảm gần 10% (tương đương 51 USD/tấn) so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 3, giá đạt 475 USD/tấn, giảm 3,5% so với cùng kỳ nhưng tăng 3,8% so với tháng trước.

Ở thị trường trong nước, giá lúa có xu hướng giảm so với cùng kỳ năm trước. Cụ thể, giá lúa thơm đạt khoảng 5.589 đồng/kg, giảm 11%, trong khi lúa thường đạt 5.379 đồng/kg, giảm 6,5%. Đối với gạo xuất khẩu, mặt bằng giá nhìn chung thấp hơn khoảng 6–10% so với cùng kỳ năm trước.

Về diễn biến thị trường gần đây, ngày 22/4 ghi nhận một số loại gạo nguyên liệu tăng nhẹ như IR 504, CL 555, tuy nhiên giao dịch tại các địa phương vẫn trầm lắng và giá lúa nhìn chung chững lại.

Về nhu cầu thị trường, Philippines đang chuẩn bị tăng nhập khẩu gạo nhằm đảm bảo nguồn cung trong nước do sản xuất nội địa suy yếu bởi chi phí đầu vào tăng cao. Nước này dự kiến tiếp tục nhập khẩu từ các nguồn chính như Việt Nam, Myanmar, Campuchia, Ấn Độ và Pakistan. Tính đến ngày 9/4/2026, các nguồn cung này chiếm 92,7% tổng lượng gạo nhập khẩu của Philippines, đạt khoảng 1,36 triệu tấn.

Bên cạnh đó, Hàn Quốc cũng mở thầu quốc tế để mua 20.000 tấn gạo từ Mỹ hoặc Việt Nam, với thời hạn nộp giá đến ngày 28/4/2026 và thời gian giao hàng từ 01/6 đến 15/8/2026. Ngoài ra, một phiên thầu khác với khối lượng 65.394 tấn cũng đã được triển khai. Những động thái này cho thấy nhu cầu nhập khẩu gạo từ một số thị trường vẫn đang được duy trì.

Nhìn chung, cơ cấu thị trường xuất khẩu gạo trong quý I/2026 tiếp tục có sự dịch chuyển, với tỷ trọng xuất khẩu sang Philippines và Trung Quốc tăng lên, trong khi một số thị trường khác có xu hướng thu hẹp. Diễn biến này cho thấy hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam đang phụ thuộc nhiều vào một số thị trường lớn, đồng thời chịu tác động rõ nét từ các yếu tố bên ngoài như biến động nhu cầu, chính sách nhập khẩu và tình hình địa chính trị. Nhiều doanh nghiệp hiện vẫn xuất khẩu theo đơn hàng, nên ít theo đuổi chiến lược khai thác thị trường FTA. Điều này khiến ngành gạo dễ tiếp tục phụ thuộc vào các thị trường “dễ tính”, chấp nhận biên lợi nhuận thấp và rủi ro giá cả cao hơn.

Trong bối cảnh đó, việc duy trì ổn định các thị trường chủ lực đi đôi với mở rộng thị trường mới tiếp tục là yếu tố quan trọng đối với xuất khẩu gạo trong thời gian tới. Các doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần chủ động theo dõi sát tình hình cung – cầu và chính sách nhập khẩu tại các thị trường trọng điểm, đặc biệt là Philippines, nhằm kịp thời tận dụng cơ hội gia tăng đơn hàng trong bối cảnh nhu cầu có xu hướng tăng. Đồng thời, doanh nghiệp nên đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tìm kiếm và mở rộng thêm các thị trường tiềm năng để giảm thiểu rủi ro từ sự sụt giảm tại một số khu vực. Trong bối cảnh giá xuất khẩu còn chịu áp lực, việc chú trọng nâng cao chất lượng, tiêu chuẩn và giá trị gia tăng của sản phẩm gạo là cần thiết để cải thiện khả năng cạnh tranh. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần tăng cường cập nhật thông tin thị trường, chủ động ứng phó với các yếu tố bất ổn như biến động địa chính trị có thể ảnh hưởng đến vận chuyển và giao dịch thương mại, đồng thời linh hoạt trong điều hành kế hoạch xuất khẩu, bảo đảm hiệu quả kinh doanh và hạn chế rủi ro.

Nguồn: Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương tổng hợp