Từ đầu năm 2025, Trung Quốc đã tăng cường siết chặt quy định nhập khẩu sầu riêng từ Việt Nam sau khi phát hiện dư lượng vượt mức cho phép của alkaline yellow và cadmium – hai chất có khả năng gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng. Các biện pháp mới bao gồm kiểm tra an toàn thực phẩm bắt buộc theo từng lô, yêu cầu báo cáo kiểm nghiệm đạt chuẩn trước khi xuất khẩu và đình chỉ quyền xuất khẩu đối với các doanh nghiệp vi phạm. Điều này đã khiến lượng sầu riêng tươi xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc giảm mạnh 45% trong nửa đầu năm 2025, đặt ra thách thức lớn cho ngành sầu riêng Việt Nam trong việc duy trì thị phần tại thị trường khó tính nhưng đầy tiềm năng này.

Trung Quốc là thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất thế giới, với mức giá lên tới 200 Nhân dân tệ (tương đương 29 USD) cho mỗi quả nặng khoảng 6kg. Trong những năm gần đây, Việt Nam đã vươn lên cạnh tranh vị trí dẫn đầu với Thái Lan trong vai trò là nguồn cung sầu riêng chính cho Trung Quốc. Tuy nhiên, từ đầu năm 2025, Cơ quan Hải quan Trung Quốc (GACC) đã áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt đối với sầu riêng Việt Nam sau khi phát hiện dư lượng “quá mức” của alkaline yellow – một hợp chất hữu cơ có thể gây độc – và cadmium – một kim loại nặng gây hại cho gan và thận nếu tích tụ trong cơ thể.

Nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, GACC đã lập tức thực hiện các biện pháp phòng ngừa rủi ro an toàn thực phẩm, yêu cầu kiểm tra bắt buộc từng lô hàng, với kết quả kiểm nghiệm “đạt chuẩn” phải được đính kèm trước khi xuất khẩu. Các lô hàng không đạt yêu cầu sẽ bị trả lại hoặc tiêu hủy, và doanh nghiệp vi phạm sẽ bị đình chỉ quyền xuất khẩu. 

Biện pháp siết chặt này phản ánh sự quan tâm ngày càng cao của Trung Quốc đối với an toàn thực phẩm, đồng thời cho thấy các thách thức mà ngành xuất khẩu nông sản Việt Nam, đặc biệt là mặt hàng sầu riêng, đang phải đối mặt. Theo số liệu hải quan Trung Quốc, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng tươi từ Việt Nam sang nước này đã giảm khoảng 45% trong nửa đầu năm 2025, chỉ đạt 611,5 triệu USD. Đây là mức sụt giảm đáng kể, phản ánh rõ tác động tiêu cực của các biện pháp siết chặt. Nhiều lô hàng bị từ chối tại cửa khẩu do không đạt chuẩn. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu của doanh nghiệp xuất khẩu, mà còn gây tồn đọng hàng hóa, thiệt hại kinh tế cho nông dân và gián đoạn chuỗi cung ứng sầu riêng từ Việt Nam. Một số nguyên nhân có thể kể đến bao gồm thiếu cơ sở kiểm nghiệm gần vùng trồng và năng lực tuân thủ quy định của Trung Quốc còn hạn chế ở một bộ phận nông dân và doanh nghiệp.

Việc Trung Quốc tăng cường kiểm soát chất lượng nhập khẩu không chỉ ảnh hưởng đến dòng chảy thương mại mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng tại nguồn, đặc biệt là hệ thống kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc, và đào tạo nông dân trong quy trình sản xuất an toàn. Đây cũng là hồi chuông cảnh tỉnh cho việc xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững, lấy chất lượng làm nền tảng thay vì phụ thuộc vào số lượng và thị trường dễ tính.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Thái Lan, Malaysia, Philippines và Campuchia – các quốc gia cũng được phép xuất khẩu sầu riêng tươi vào Trung Quốc – Việt Nam cần nhanh chóng cải thiện năng lực tuân thủ quy định, hiện đại hóa hệ thống kiểm nghiệm và tăng cường vai trò của các cơ quan quản lý địa phương để duy trì và mở rộng thị phần tại thị trường đầy tiềm năng này.

Việc Trung Quốc siết chặt nhập khẩu sầu riêng là lời nhắc nhở rõ ràng về tầm quan trọng của chất lượng và sự chủ động thích ứng với các thị trường cao cấp. Nếu biết tận dụng cơ hội để nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, đây có thể là cú hích để ngành sầu riêng Việt Nam phát triển bền vững và vươn xa hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Nguồn: Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương tổng hợp